هل تنجح موازنة سوريا 2026 في الانتقال من العجز إلى التنمية؟

payekha

Pakudumpha kwakukulu kwa digito kwazaka zambiri, boma la Syria lidawulula zomwe zidachitika mu bajeti ya 2026, yomwe idakhazikika padenga la $ 10.5 biliyoni, ndikulemba chiwonjezeko chofanana ndi kasanu zomwe zidali mu 2024.

Ndipo izi zikubwera Bajeti Panthawi yomwe dziko likuyesera kuti lituluke kuchokera kunkhondo yomwe idatenga zaka khumi ndi zinayi, kudalira kupeza ndalama zowonjezera kwa nthawi yoyamba, ndikuwongolera pafupifupi 40 peresenti ya ndalama zomwe zimagwiritsidwa ntchito … Magawo othandizira ndiKumanganso Zida zowonongeka.

Ngakhale akuluakulu amalankhula za “kusintha kwa paradigm” pakuwongolera ndalama za anthu komanso kupititsa patsogolo kuwonekera kudzera pamapulatifomu a digito, zovuta zenizeni zamunda zimawonekera ngati kuyesa kwenikweni kwa manambala ofunitsitsawa. Zidzakhala zopambana bwanji? Syria bajeti 2026 Mu kusuntha kwenikweni kuchokera pa siteji ya kutsekereza kuperewera kupita ku njira yachitukuko chokhazikika? Kodi magawo azachuma ameneŵa adzakhala okwanira kuthetsa kusoŵa ndalama kwazaka zambiri ndi kusokonekera kwachuma kumene kwalemetsa nzika ndi boma mofananamo?

Chilankhulo cha manambala: kulumpha mu bajeti yopita kumagulu a 2010

Malinga ndi zomwe boma likunena, ndalama zonse zomwe zavomerezedwa mchaka cha 2026 zikuyerekeza pafupifupi $ 10.5 biliyoni, zomwe zikuyimira kuwonjezeka katatu mchaka cha 2025, komanso kuwonjezeka kasanu pa bajeti ya 2024. Ziwerengerozi zikuwonetsa kukula kodabwitsa, popeza katundu wapakhomo adalemba kuwonjezeka kwa 30 mpaka 35 peresenti chaka chatha kufika $ 32 biliyoni, ndikuyembekeza kuti zokolola zapakhomo m’chaka chamakono zidzafika pakati pa $ 50 ndi $ 60 biliyoni. Kumene iye anali GDP Mu 2010, pafupifupi $60 biliyoni.

Ziwerengero za boma zikuwonetsanso kuti zapeza ndalama zochulukirapo kwa nthawi yoyamba, mothandizidwa ndi boma kubwezeretsanso zinthu zofunika kwambiri m’magawo amphamvu, chakudya, ndi madzi pambuyo powonjezera mphamvu zake pafupifupi 25 peresenti ya dera la dzikoli.

Zofunikira m’munda: 40% ya ndalama zomwe zimagwiritsidwa ntchito pazinthu zoyambira ndikumanganso

Potsatira malangizo a boma, Purezidenti Ahmed Al-Sharaa adatsindika kuti kuthetsa vuto la misasa ndi kukonzanso zowonongeka ndizofunika kwambiri, ponena kuti $ 3 biliyoni yaperekedwa ngati thumba lothandizira zowonongeka m’midzi ndi matauni okhudzidwa ndi ndalama za boma.

Pulezidenti adalongosola kuti 40 peresenti ya bajeti ya chaka chino yaperekedwa kumagulu thanzi Ndi maphunziro ndi mautumiki, ndi ndalama zapadera zomwe zimaperekedwa kuti zipititse patsogolo ntchito kumadera akummawa (Deir ez-Zor, Al-HasakahRaqqa) mogwirizana ndi mizinda ina yonse ya ku Syria.

Kusintha kwa kayendetsedwe ka kayendetsedwe kazachuma ndi zachuma: nsanja yamagetsi kuti iwonetsetse kuwonekera

Kumbali yake, adalengeza Nduna ya Zachuma Muhammad Yusr Barneyah adati bajeti ya 2026 imapanga “kusintha kwachulukidwe” pakuwongolera ndalama za boma, ndikuyang’ana kwambiri boma polimbana ndi ziphuphu. Undunawu udakhazikitsa njira yoyendetsera bajeti pa nthawi ya chionetsero cha mayiko a Damasiko pofuna kuwonetsetsa kuwonekera poyang’anira kagwiritsidwe ntchito ka ndalama ndi kuchepetsa zinyalala. Malinga ndi mlangizi wa Minister Shafiq Al-Husseini, mabungwe aboma adasankhidwa kukhala oyang’anira komanso azachuma kuti athe kugwiritsa ntchito njira zabwino komanso kukhazikitsa denga lowonetsa kuti awonetsetse kuti ntchito za boma zikuyenda bwino.

Ndipo pa mlingo MalipiroPurezidenti Al-Sharaa adavomereza kuwonjezereka kwa malipiro a anthu onse ndi 50 peresenti, ndi kuwonjezeka kwabwino kwa magulu apadera monga madokotala ndi mainjiniya, kutsindika kuti chiwonjezeko chonse cha malipiro ndi kusintha kwa kusinthana kwafika pafupifupi 550 peresenti. Ponena za ntchito zachuma, adatsindika Minister of Finance Bernieh Kulimbikitsa ndalama ndikuwonetsetsa kuti ogwira ntchito payekha akugwira ntchito yomanganso, ndikugogomezera kuti boma silikufuna kupikisana kapena “kupikisana” ndi gawoli muzochita zake zachuma.

Pakati pa chikhumbo cha manambala ndi zenizeni za chuma

Polankhula ndi tsamba la “Eqtisad Sky News Arabia”, mlangizi wamaphunziro ndi zachuma, Dr. Ziad Ayoub Arabsh, adati: “M’masiku ano aku Syria, zinthu ziyenera kuwonedwa mwamphamvu. Monga momwe zopangira zapakhomo zimatha kupitilira malire a $ 40 biliyoni mkati mwa zaka ziwiri, zitha kugwa, motero, ndizotheka kuti ndalama zomwe zikuyembekezeka, makamaka zomwe zimayembekezeredwa, komanso ndalama zomwe zimayembekezeredwa, zitha kugulidwa m’malo azachuma komanso ndalama zomwe zimayembekezeredwa, makamaka pazachuma, zitha kugwa. Kapena, m’malo mwake, boma lingangowonetsetsa kuchepetsedwa kwa ndalama zomwe zimagwiritsidwa ntchito pano ndikukhalabe odalira thandizo, makamaka ngati minda siyikutukuka. Mafuta “Kubwezeretsedwa.”

Iye anafotokoza kuti bajeti ya 2025 inalemba zochulukirapo kwa nthawi yoyamba m’mbiri yamakono ya Syria, pamene kuyerekezera kwa katundu wapakhomo kwa 2026 – malinga ndi mawu a Purezidenti wa Syria – akupita pakati pa 60 ndi 65 madola mabiliyoni, omwe ali ofanana ndi misinkhu ya 2010 (mavuto asanafike).

Dr. Arabsh anawonjezera kuti: “Koma kumbuyo kwa ziwerengerozi, pali mafunso ofunika kwambiri: Kodi kukula kumeneku ndi zotsatira za kupanga kwenikweni, kukwera kwa mitengo monga ndalama zoperewera, kapena kugwirizanitsa ntchito zomwe zinali kunja kwa dongosolo lovomerezeka, monga madera a SDF, makamaka minda yobwezeretsedwa ndi chuma cha Idlib (kumene kuphatikizika kwawo muzotulutsa kumaimira ziwerengero zofunika kwambiri).”

GDP ndiye gulu lazinthu zomwe zawonjezeredwa (ie zomwe chuma chimapangidwa pambuyo pochotsa mtengo wazolowera). Zomwe zidalemba kuwonjezeka kwakukulu m’magawo atatu, motero zotsatira zake pa bajeti yayikulu zidayang’aniridwa, malinga ndi Dr. Arabsh:

• Malonda akunja: Zogulitsa kunja zidaposa $4 biliyoni (magalimoto ndi katundu wogula), popeza zida zotsalira zidatheratu, kapena osayang’ana kupanga, koma m’malo mwake.
• Gawo lantchito: monga maofesi osinthira, omwe amawonetsa kusayenda bwino kwachuma.
• Gawo losalinganizidwa: lidakula kuchoka pa 35 mpaka 70 peresenti yachuma. Masiku ano, kuyenda kwa ndalama ndikwambiri, kumapangitsa kuti pakhale kufunika kokulirakulira, ngakhale kumabweretsa mafunso okhudza kukhazikika komanso kuwonekera.

Mlangizi wa zachuma, Dr. Arabsh, adanena kuti masiku asanu apitawo, malipiro adawonjezeka ndi malamulo atatu (kuwonjezeka kwa 50 peresenti kwa ogwira ntchito m’boma ndipo pambuyo pake opuma pantchito, ndi kuwonjezeka kwapadera kwa ntchito zina, ndikukweza malipiro a onse. Mafuta 200 ku 250 migolo ya tsiku ndi tsiku, zomwe zikutanthauza kupulumutsa madola mabiliyoni muzinthu zoitanitsa zomwe Syria inali kulipira ndikupeza madola biliyoni muzogulitsa kunja. Kutumiza phosphate yochulukirapo kumatanthauza kuti malondawo abwereranso pamtengo wochulukira, makamaka popeza boma lachepetsa kuitanitsa magalimoto kuchokera kunja komanso kukakamiza kangapo kubweza katundu wambiri.

Amakhulupirira kuti kuonjezera malipiro, mosasamala kanthu za mtengo wake, sikungakhale kokwanira pokhapokha ngati kutsatiridwa ndi ndondomeko zomwe zimateteza mphamvu zogula kuti ziwonongeke mofulumira. Chifukwa chake, kupambana pakukhazikitsa zinthu za bajeti kumatengera:

• Kuwongolera mitengo pogwiritsa ntchito njira zoyenera zoyang’anira ndi kulowererapo.
• Kuthandizira malo ochezera a pa Intaneti kuti atsogolere zizindikiro kwa omwe akuyenera.
• Kuchepetsa ndalama zamagulu ang’onoang’ono ndi apadera, kulimbikitsa olemba ntchito kuti azigwiritsa ntchito ndalama, popeza bajeti siinawonekere kuti tidziwe kukula kwa ndalama za gawoli, koma bajeti ili pansi pa microscope …

Ananenanso kuti chaka chino sizingatheke “kuyesa ndi bajeti.” Osati kokha chifukwa mawu a Minister of Finance ndi okhutiritsa komanso ogwirizana, komanso chifukwa maakaunti onse a undunawu akuyang’aniridwa, popeza mgwirizano ndi International Monetary Fund ukuwonekera bwino, monga cholinga cha Fund chidayendera Damasiko mu Novembala 2025, kukambirana za kukonzekera kwa bajeti ya 2026 ndikutsimikizira kudzipereka kwa Fund ku pulogalamu yayikulu yogwirizana ndi ukadaulo wothandizana nawo:

• Kuwongolera kasamalidwe ka ndalama ndikukhazikitsa malamulo atsopano amisonkho.
• Konzani njira zothetsera ngongole.
• Kuwongolera gawo lazachuma ndikukonzanso njira zolipirira ndi mabanki.
• Kukonzanso kuthekera kwa banki yayikulu kuti igwiritse ntchito bwino ndalama.

Zovuta za bajeti

Arabsh adanenanso kuti zovuta zazikulu za bajeti ndizowonekera komanso mfundo zingapo:

• Anti-Money Laundering and Compliance: Nduna ya Zachuma yatsimikiza kuti Unduna wa Zachuma watsimikiza kusintha malamulo ndi machitidwe azachuma kuti athane ndi kubedwa kwa ndalama, motsatira mfundo za bungwe la Financial Action Task Force (FATF).
• Kuphatikizira gawo losakonzekera … monga kufunikira ndi chilungamo, monga pali mayiko atatu a zachuma omwe akuphatikizana ku Syria: gawo lokonzekera (makampani olembetsa omwe amalipira misonkho, omwe ndi gawo lofooka pakalipano), gawo lopanda dongosolo (lovomerezeka koma lopanda chilolezo), lomwe limagawidwa kukhala lovomerezeka koma losaloledwa mokwanira kapena pang’ono, monga wogulitsa, kapena wogwira ntchito pang’ono. Zimayimira njira yopulumutsira anthu mamiliyoni ambiri a ku Syria, komanso chuma chachigawo (chomwe chimaphatikizapo chuma cha “Boma la Chipulumutso” ndi “SDF”). Kuphatikiza zonse zomwe zili pamwambazi ku chuma chovomerezeka kumatanthauza kukhala ndi bajeti yomveka bwino yomwe imasonyeza zenizeni zenizeni.

Komabe, Dr. Arabsh amakhulupirira kuti kuthekera kwa Syria ndi kwakukulu, choncho bajeti imakhala yomveka ndipo imatha kuwirikiza kawiri ngati chuma chikugwiritsidwa ntchito ndikuwonongeka ndikumenyana, kusonyeza kuti 70% ya chuma cha Syria chawonongeka kapena sichikugwiritsidwa ntchito, pamene kuthekera kuli kwakukulu:

• Mafuta: Kubwezeretsanso migolo 100,000 kumsika wakumaloko kumapulumutsa madola biliyoni imodzi kuchokera ku bilu yochokera kunja, ndipo kutumiza migolo ina 100,000 kumabweretsanso ndalama zofananira.
• Ulimi: Chaka chatha, chifukwa cha chilala choopsa, tinali kulipira madola milioni imodzi patsiku kuitanitsa tirigu kuchokera kunja. Chaka chino, nyengo ndi yochuluka.
• Phosphate: Kutumiza kunja kukuyembekezeka kufika madola biliyoni imodzi. Chaka chatha: matani 265,000 + 210 zikwi, ndipo chaka chino chikuyembekezeka 3 miliyoni, ndipo pofika 2027 akubetcha pa kutumiza matani 10 miliyoni.

Zodabwitsa za Arabsh: Kodi ndife okhutitsidwa ndi kutumiza mafuta ndi phosphate kuti tichulukitse ndalama popanda chitukuko chokwanira chakukula kwamakampani am’deralo ndi kuphatikiza zigawo? Kapena kodi timagwiritsa ntchito ndalamazi ngati maziko oyambira mafakitale, zaulimi ndi ntchito zomwe zimamanganso chuma kuchokera mkati? Kuchita zopindulitsa ndi chitsimikizo cha kukhazikika, ndipo bajeti iliyonse sidzakhala ndi tanthauzo popanda kuonjezera kupanga komanso popanda kupanga malo osungiramo anthu omwe ali payekha ndi aboma. Palibenso chifukwa chokhalira osapeza ntchito zonse ndikugwiritsa ntchito mphamvu zaku Syria zomwe zakhala zikuwonongeka, kutha, kapena kusagwiritsidwa ntchito, monga adanenera.

Ndondomeko zachuma ngati njira yotulukira “pansi”.“

Katswiri wazachuma yemwe amagwira ntchito ku Syria, Issam Tizini, polankhula ndi tsamba la “Eqtisad Sky News Arabia”, akukhulupirira kuti bajeti ya 2026 ili ndi zinthu zomwe zingathandize kuti chitukuko chikhale bwino, popeza kuti njira zopezera ndalama zamalipiro ndikugwiritsa ntchito ndalama tsopano zadalira ndalama zomwe boma lidapeza osati chifukwa cha zoperewera kapena ngongole monga momwe zidalili kale.

Tizini anafotokoza kuti zilipo Liquidity Zinabwera chifukwa cha mfundo yofunika yomwe imaphatikizapo kuyimitsa zinyalala, kuwongolera mabizinesi achinyengo, ndikuyimitsa ntchito yosindikiza ndalama kuti zithandizire ndalama, poganizira kuti ndondomeko yazachuma ikuyenda bwino lomwe lingathandize kukulitsa kuchuluka kwa kuyambiranso kwachuma cha Syria, ndikuwapatsa mphamvu yodzuka ndikutuluka “pansi” momwe idakhazikitsidwa 2025 chaka chisanafike.

Ponena za kuthekera kwa bajeti kuthetsa zaka za kuchepa kwa ndalama ndi kuwonongeka kwachuma, Tizini adatsindika kuti zizindikiro zowoneka bwino, makamaka kukhazikika kwa kusinthana kwa ndalama, kumalimbitsa ndondomekoyi, kuyamikira ndondomeko ya msonkho yapamwamba komanso yachilungamo yomwe inakhazikitsidwa chaka chatha ndipo inachititsa kuti misonkho ikhale yabwino kwambiri.

Ngakhale anali ndi chiyembekezo, Tizini adapempha kusamala mchaka cha 2026 komanso kuti asathamangire kupereka zigamulo zomaliza, poganizira kuti kuphatikiza zotsatira kungafune chaka chowonjezera.

Katswiri wofufuza zachuma Tizini adanenanso kuti kuwerenga bajeti ndi njira yoyembekezera tsogolo lomwe silinganenedwe molondola pokhapokha ngati pali deta yonse yokhudzana ndi izo. Bajeti Chitsanzo ndi zomwe zinatheka kupyolera mwa izo, kuwonetsa kuti bajeti yamakono idavomerezedwa molingana ndi zizindikiro za ntchito zachuma zomwe zilipo, ndikumaliza ndi kunena kuti “ndondomeko yachuma” yamakono imatengedwa kuti ndi imodzi mwa ndondomeko zopambana kwambiri zomwe boma la zachuma ku Syria likuchita pakali pano.

UN Under-Secretary-General: Syria ili ndi tsogolo labwino